Havuzda Siyanürik Asit Kaç Olmalı, Nasıl Düşürülür?

Hızlı cevap: Havuzda siyanürik asit için yönetmelikteki üst sınır 100 mg/L’dir, alt sınır tanımlanmamıştır. Bu değer hedef değil, tavandır. Stabilize klor kullanılan açık havuzlarda işletme pratiğinde genel kabul gören aralık 30–50 mg/L’dir. Kapalı havuzda stabilizatörlü klor kullanılmaz. Yükselen siyanürik asit kimyasal ekleyerek düşmez; güvenilir yöntem, hesaplanmış oranda kısmi su değişimidir.

Önce bunu kontrol edin: Su değiştirmeye karar vermeden önce dört şeyi netleştirin: serbest ve toplam klor, pH, oda sıcaklığına gelmiş numuneyle yapılmış siyanürik asit ölçümü ve kullandığınız klorun etiketindeki etken madde. Etikette “trikloroizosiyanürik asit” ya da “dikloroizosiyanürat” yazıyorsa her uygulamada suya stabilizatör de ekliyorsunuz demektir.

Siyanürik asit (kısaca CYA, piyasadaki adıyla stabilizatör) açık havuzda klorun güneş altında hızla tükenmesini yavaşlatır. Az olunca klor öğlene varmadan biter; o tabloyu havuzda klor neden tutmaz yazımızda ele aldık. Bu yazının konusu tersi: yıllar içinde biriken ve klorun işini zorlaştıran yüksek CYA.

Siyanürik asit ne işe yarar, neden birikir?

Güneşin ultraviyole ışığı serbest kloru parçalar. Siyanürik asit serbest klorun bir kısmına geçici olarak bağlanır ve onu güneşe karşı korur; klor harcandıkça bağlı kısım yeniden serbest kalır.

Sorun şu: siyanürik asit klor gibi tükenmez. Buharlaşmaz, filtrede tutulmaz, şokla yanmaz. Sudan yalnızca suyla birlikte çıkar; ters yıkamada atılan, sıçrayıp taşan ya da bilerek boşaltılan suyla.

Kaynak çoğu zaman bilinçli eklenen stabilizatör değildir. Tablet ve granül klorların önemli bir kısmı stabilize klordur. Kimyasal bileşimden hesaplandığında trikloro ürünü suya verdiği her 1 mg/L klor için yaklaşık 0,6 mg/L, dikloro ürünü yaklaşık 0,9 mg/L siyanürik asit bırakır.

Bir örnek: Günde ortalama 2 mg/L klor tükettiğini varsaydığımız açık bir havuz, bu klorun tamamını trikloro tabletten alırsa suya her gün yaklaşık 1,2 mg/L CYA girer. Su kaybı hesaba katılmazsa dört haftada yaklaşık 34 mg/L, on iki haftada yaklaşık 100 mg/L birikir. Tabletin hangi durumda doğru form olduğunu tablet, granül ve sıvı klor karşılaştırması yazısında anlattık.

Havuzda siyanürik asit kaç olmalı?

Türkiye’de bağlayıcı değer, Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları Hakkında Yönetmelik’in eklerindedir. Ek-1’de siyanürik asit için alt sınır yoktur, üst sınır 100 mg/L‘dir; bu parametreye stabilizatörlü klor bileşiklerinin kullanıldığı havuzlarda bakılır. Ek-4’e göre işletmeci bu değeri her gün ölçer. Tablonun tamamı havuz suyu kalite kriterleri ve sınır değerler yazımızda. Havuz suyunda 1 mg/L pratikte 1 ppm demektir.

Neden 100 değil de 30–50? Çünkü yönetmelik açık havuzda serbest kloru da 1–3 mg/L aralığına bağlar. CYA yükseldikçe aynı serbest klor değerinin daha büyük kısmı bağlı ve pasif kalır. Etkiyi korumak için serbest kloru artırmak gerekir, ama 3 mg/L tavanı buna izin vermez. Avustralya’daki kural bu ilişkiyi gösterir: stabilizatör kullanılan açık kamu havuzlarında serbest klorun en az değeri 1 mg/L’den 3 mg/L’ye çıkarılmıştır. 90 mg/L CYA ile çalışan havuz yasal sınırın içindedir, ama klorun rahat çalıştığı bölgenin dışındadır.

Kapalı havuzda kural nettir: stabilizatörlü klor bileşikleri yalnızca açık havuzlarda kullanılabilir. Güneş yoksa korumaya da ihtiyaç yoktur; CYA yalnızca birikir ve kloru baskılar.

Yüksek CYA nasıl fark edilir?

Tipik tablo şöyledir: serbest klor 1–3 aralığında ölçülür, ama köşeler ve basamaklar kayganlaşır, su donuklaşır, yosun en küçük ihmalde geri gelir. Şok yapılır, ertesi gün klor hâlâ ölçülür, su yine toparlanmaz.

Klor “var” görünür, çünkü test CYA’ya bağlı kısmı da serbest klor olarak okur. Değer doğrudur, etkisi düşüktür.

Aynı belirtiyi veren üç durumu sırayla eleyin:

• pH yüksekliği: pH yükseldikçe klorun etkinliği düşer; yönetmelikteki üst sınır 7,8’dir. En ucuz ölçüm budur, önce onu yapın. Ayrıntı havuz suyu pH değeri yazısında.
• Bağlı klor (kloramin): Toplam klor ile serbest klor arasındaki fark büyükse sorun organik yüktür.
• Yetersiz filtrasyon: Filtre basıncı bozuk ya da devirdaim süresi kısaysa klor ne olursa olsun su bulanık kalır.

Bu üçü normalse ve havuz uzun süredir stabilize klorla çalışıyorsa CYA ölçümü tabloyu çözer. İki şoka rağmen düzelmeyen yeşil havuzda da önce buna bakın; düzeltme planı havuz suyu yeşerdi yazısında.

Teşhis tablosu

Siyanürik asit nasıl ölçülür?

CYA testlerinin çoğu bulanıklık (türbidite) esasına dayanır. Reaktif, siyanürik asitle suda çözünmeyen ince beyaz bir çökelti oluşturur; CYA arttıkça numune daha çok bulanıklaşır. Karşılaştırma tüpünde numune, dipteki siyah nokta görünmez olana kadar eklenir ve değer skaladan okunur. Fotometre aynı bulanıklığı optik olarak ölçer, göz yorumunu ortadan kaldırır. Test şeridi kaba bir aralık verir: yön göstermeye yeter, su değişimi kararına yetmez.

Sık yapılan ölçüm hataları:

• Soğuk numune: Tepkime sıcaklığa duyarlıdır; soğuk numune olduğundan yüksek okuyabilir. Numuneyi talimattaki sıcaklığa getirin.
• Aralık dışı okuma: Değer kitin üst sınırındaysa gerçek değer çok daha yüksek olabilir. Numuneyi saf suyla 1:1 seyreltin, okunanı 2 ile çarpın. Seyreltme hatayı da ikiye katlar; ölçü kabını dikkatli doldurun.
• Bekleme süresi ve kirli tüp: Talimattaki süre beklenmeden okunan ya da önceki ölçümden bulanık kalmış tüpte yapılan test güvenilmez.

Yöntemlerin karşılaştırması havuz suyu ölçüm cihazı seçimi yazısında; CYA ölçebilen setler su testi ve ölçüm kategorimizde.

Siyanürik asit nasıl düşürülür?

Pratikte tek güvenilir yöntem kısmi su değişimidir:

yeni CYA = eski CYA × (1 − değiştirilen oran)

Buradan değiştirilecek oran: 1 − (hedef ÷ mevcut).

Formül dolum suyunda CYA olmadığını varsayar. Şebeke suyunda genellikle beklenmez; ama tanker suyu, depoda bekletilmiş ya da başka havuzdan gelen su için bunu varsaymayın, dolum suyunu da ölçün. Dolum suyunda CYA varsa oran (mevcut − hedef) ÷ (mevcut − dolum suyu CYA) olur.

Hesap örneği

10 × 5 metre, ortalama derinliği 1,4 metre olan havuz: yaklaşık 70 m³ (kendi hacminiz için havuz m³ hesaplama yazısına bakın). Seyreltmeli ölçümde CYA 120 mg/L, hedef 50 mg/L.

Son satır sahada en çok gözden kaçan kısımdır. Boşaltırken aynı anda taze su verirseniz yeni su eski suyla karışır ve bir kısmı boşaltılan suyla gider; bu örnekte aynı sonuç için yaklaşık %50 fazla su harcanır. Önce boşaltın, sonra doldurun.

82 cm’lik düşüş, sığ tarafı 1 metre olan havuzda sığ bölümün neredeyse kuruması demektir. Folyo kaplı, prefabrik gövdeli ya da yeraltı suyu yüksek zemindeki havuzda büyük oranlı boşaltma risklidir; iki adım daha çok su harcatır ama daha güvenlidir.

Hızlı başvuru oranları (havuz büyüklüğünden bağımsızdır):

Su değişiminden sonra pH, alkalinite, kalsiyum sertliği ve serbest klor yeniden ölçülmeli; yeni su bunları da değiştirir. Dengeyi kurarken kimyasal dozaj hesaplama aracını kullanabilirsiniz. CYA’yı en az bir tam devirdaimden sonra tekrar ölçün.

Ters yıkama ve buharlaşma neyi değiştirir?

Ters yıkamada atılan suyun yerine CYA’sız su geldiği için her yıkama küçük bir seyreltme yapar. Villa ölçeğindeki bir filtre bir yıkamada kabaca 0,5–1,5 m³ su atar; 70 m³’lük havuzda bu %1–2 eder. Yukarıdaki tablet örneğinde ise aynı hafta suya 8 mg/L civarında CYA giriyor. Ters yıkama birikimi yavaşlatır, durduramaz; yıkamayı seyrekleştirmek birikimi hızlandırır. Ayrıntı kum filtresi ters yıkama yazısında.

Buharlaşma ise hiçbir şey değiştirmez. Buharlaşan su CYA’yı götürmez; eksilen suyu tamamladığınızda değer eski yerine döner.

“CYA düşürücü” ürünler ve düşürmeyen yöntemler

Piyasada siyanürik asidi biyolojik ya da enzimatik yolla parçaladığı belirtilen ürünler var. Sonuçları su sıcaklığı, klor seviyesi, pH ve bekleme süresine bağlıdır; koşullar sağlanmazsa belirgin düşüş görülmeyebilir. Serbest kloru yasal aralığın altına indirmeyi gerektiren bir uygulama denetime tabi havuzda pratik değildir.

Şunlar CYA’yı düşürmez:

• Şok klor: Pratikte etkisi yoktur; şok ürünü dikloro ise üstüne CYA ekler.
• pH ayarı: Klorun ne kadarının aktif olduğunu etkiler, CYA miktarını değiştirmez.
• Berraklaştırıcı, topaklayıcı, uzun filtrasyon: Bulanıklığı toplar; çözünmüş CYA’ya dokunmaz.

Tekrar birikmemesi için

Saha notu: Sahada sık gördüğümüz örüntü, yıllardır yalnızca tablet klorla çalışan ve suyu hiç tazelenmemiş açık havuzlardır. Klor her ölçümde aralıktadır, ama her yaz başında aynı yosun sorunu çıkar ve şok dozları sıklaşır. CYA testinde nokta kaybolmaz; numune seyreltildiğinde değer çoğu zaman yönetmelik sınırının üstünde çıkar. İkinci yaygın hata, su değişimini boşaltırken aynı anda doldurarak yapmak ve hedefin neden tutmadığını anlamamaktır.

1. Stabilize ürünü hedefe kadar kullanın, sonra bırakın. CYA 30–50 aralığına geldiğinde günlük klorlamayı stabilize olmayan ürünle sürdürün: sıvı klor (sodyum hipoklorit) ya da kalsiyum hipoklorit. Kalsiyum hipoklorit kalsiyum sertliğini, sıvı klor pH’ı yukarı iter; bunları alkalinite ve kalsiyum sertliği takibiyle yönetin. Doz için havuza ne kadar klor atılır yazısına bakın.
2. Ürünü yüzdeyle değil, etken maddeyle seçin. Etikette trikloroizosiyanürik asit ya da sodyum dikloroizosiyanürat yazıyorsa ürün stabilizedir; sodyum hipoklorit ve kalsiyum hipoklorit değildir. Benzer yüzdeyle satılan iki ürün farklı etken madde taşıyabilir. Ürün grupları havuz klor ürünleri sayfasında.
3. Ölçümü takvime bağlayın. Mevzuata tabi ve stabilize klor kullanan havuzda CYA her gün ölçülür. Villa havuzunda en az sezon açılışında, sezon ortasında ve her su değişiminden sonra ölçün. Değer 50’ye yaklaşıyorsa ürün değiştirme zamanıdır. Kayıt için havuz su kalitesi kaydı yazısına bakın.

Tuz klor jeneratörü de bir yoldur: ürettiği klor CYA içermez, bu yüzden bir kez ayarlanan değer yalnızca su kaybıyla azalır. Karşılaştırma tuz klor jeneratörü mü elle klorlama mı yazısında.

Sık sorulan sorular

Stabilizatör ile siyanürik asit aynı şey mi?

Evet. Stabilizatör ya da CYA adıyla satılan ürün siyanürik asittir. Stabilize klor ise siyanürik asidi klorla birlikte taşıyan tablet ve granüllerdir; bunlarla ayrıca stabilizatör eklemek çoğu zaman gereksizdir.

Havuzu tamamen boşaltmak daha mı mantıklı?

CYA’yı dolum suyu seviyesine indirir, ama çoğu zaman gerekmez: 150 mg/L’den 50 mg/L’ye inmek için suyun üçte ikisini değiştirmek yeter. Tam boşaltma; yeraltı suyu basıncı, kaplama ve gövde tipi açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir iştir.

Su değişiminden sonra CYA ne zaman yeniden ölçülmeli?

Dolum tamamlanıp su en az bir tam devirdaimle karıştıktan sonra; erken numune havuzun yalnızca bir bölümünü temsil eder.

Tuzlu havuzda siyanürik asit gerekir mi?

Açık tuzlu havuzda jeneratörün ürettiği klor da güneşten etkilenir, bu yüzden CYA ölçülür ve takip edilir. Jeneratör CYA eklemediği için değer kendiliğinden yükselmez. Yükseliyorsa önce ölçümü, sonra sisteme stabilize ürün girip girmediğini kontrol edin.

Değerlerinizi birlikte yorumlayalım

CYA, serbest klor ve pH ölçümlerinizi havuz su değeri ölçüm aracına girerek hangi değerin aralık dışında kaldığını görebilirsiniz. Su değişimi oranından ya da ürün geçişinden emin değilseniz ölçümlerinizi ve havuz ölçülerinizi hızlı teklif formundan iletin, birlikte değerlendirelim.

Kaynaklar

• Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları Hakkında Yönetmelik (6/3/2011 tarihli ve 27866 sayılı Resmî Gazete; ekleri 15/12/2011 tarihli ve 28143 sayılı Resmî Gazete ile değişik), Ek-1 ve Ek-4.
• NSW Health (Avustralya), “Stabiliser (cyanurate) use in outdoor swimming pools” bilgi notu.
• Havuz suyu kimyası üzerine sektör teknik yayınları: siyanürik asit çalışma aralığı ve kısmi su değişimi.
• Kilikya Teknik Havuz saha uygulama notları.

Bu yazıdaki siyanürik asit aralıkları, birikim ve su değişimi hesapları genel bilgi amaçlıdır; ürünün etken maddesi, havuz tipi ve denetim koşulları sonucu değiştirebilir. Dozaj, su değişimi ve kimyasal güvenlik bölümleri yayın öncesi teknik personel tarafından kontrol edilmelidir.